Trong bối cảnh ngành chăn nuôi gia cầm đang chuyển mình mạnh mẽ vào năm 2026, các thách thức về dịch bệnh vẫn luôn là bài toán khó đối với bà con nông dân. Trong đó, bệnh hen gà (Chronic Respiratory Disease – CRD) nổi lên như một “sát thủ thầm lặng” có khả năng tàn phá năng suất kinh tế nếu không được kiểm soát chặt chẽ. Vậy cụ thể bệnh hen gà là gì? Bài viết này sẽ cung cấp cái nhìn chuyên sâu và cập nhật nhất về căn bệnh nhiễm trùng đường hô hấp mạn tính này.
Tìm hiểu bản chất bệnh hen gà là gì?
Bệnh hen gà, về mặt khoa học được gọi là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp mạn tính (CRD). Đây là một bệnh truyền nhiễm phổ biến do vi khuẩn Mycoplasma gallisepticum gây ra. Khác với các loại vi khuẩn thông thường, Mycoplasma không có thành tế bào vững chắc, điều này khiến chúng có khả năng thích nghi cao nhưng cũng là điểm yếu nếu ta chọn đúng loại thuốc điều trị.
Căn bệnh này tấn công trực tiếp vào niêm mạc đường hô hấp, túi khí và các xoang mặt của gia cầm. Khi xâm nhập vào cơ thể, vi khuẩn gây viêm nhiễm diện rộng, làm giảm khả năng trao đổi oxy của gà. Kết quả là gà suy nhược, chậm lớn và dễ dàng mắc thêm các bệnh kế phát nguy hiểm khác.
Điểm đáng lưu ý trong năm 2026 là sự biến đổi của các chủng vi khuẩn do việc lạm dụng kháng sinh trong quá khứ. Bệnh không chỉ lây qua đường hô hấp (trực tiếp từ gà sang gà) mà còn có thể lây truyền từ mẹ sang con thông qua trứng, khiến công tác kiểm soát dịch tễ trở nên phức tạp hơn bao giờ hết.
Dấu hiệu nhận biết gà bị hen qua từng giai đoạn
Các chuyên gia từ rr88 chia sẻ, việc phát hiện sớm chính là “chìa khóa vàng” để cứu vãn đàn gà. Bà con cần quan sát kỹ các biểu hiện sau đây để có phương án can thiệp kịp thời:
Giai đoạn khởi phát
- Tiếng thở bất thường: Ban đêm, khi chuồng trại yên tĩnh, bạn sẽ nghe rõ tiếng khò khè, rít lên từng cơn.
- Phản ứng hô hấp: Gà có biểu hiện hắt hơi, lắc đầu liên tục để cố gắng tống dịch nhầy ra khỏi mũi.
- Biểu hiện ở mắt: Mắt gà bắt đầu ươn ướt, có dịch trong chảy ra, gà thường dùng cánh để dụi mắt.
Giai đoạn toàn phát
- Khó thở trầm trọng: Gà phải há mồm để thở, nhịp thở nhanh, mạnh, phần bụng phập phồng rõ rệt.
- Sưng phù mặt: Vi khuẩn tấn công vào các xoang gây sưng phù một hoặc cả hai bên mặt. Mắt gà có thể bị đóng vảy mủ, dẫn đến mù tạm thời hoặc vĩnh viễn nếu không điều trị.
- Biến màu mào và tích: Do thiếu oxy nghiêm trọng, mào gà chuyển sang màu tím tái thay vì đỏ tươi.
- Giảm năng suất: Gà ủ rũ, bỏ ăn, lông xù, giảm trọng lượng nhanh chóng. Đối với gà đẻ, tỷ lệ trứng giảm sút nghiêm trọng, vỏ trứng có thể mỏng hoặc biến dạng.
Nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ khiến bệnh trầm trọng
Mặc dù Mycoplasma gallisepticum là tác nhân gây bệnh trực tiếp, nhưng bệnh hen gà thường ít khi đi đơn lẻ. Nó giống như một “kẻ mở đường” cho các mầm bệnh khác tấn công.
Sự kết hợp của các chủng vi khuẩn kịch độc
Trong thực tế chăn nuôi, bệnh CRD thường diễn tiến thành CCRD (bệnh hen ghép). Đây là sự kết hợp giữa Mycoplasma và vi khuẩn E.coli hoặc các virus gây bệnh đường hô hấp như Newcastle, IB (Viêm phế quản truyền nhiễm). Khi kết hợp lại, độc lực của chúng tăng lên gấp bội, khiến tỷ lệ tử vong trong đàn tăng vọt.
Môi trường nuôi dưỡng kém chất lượng
Điều kiện môi trường đóng vai trò 50% trong việc bùng phát dịch bệnh:
- Khí độc tích tụ: Nồng độ Amoniac (NH3) và Hydro Sulfua (H2S) từ phân gà nếu không được xử lý sẽ làm bỏng niêm mạc hô hấp, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập.
- Mật độ quá dày: Chăn nuôi quá đông khiến không khí không lưu thông, làm tăng áp lực mầm bệnh và gây stress cho vật nuôi.
- Thời tiết khắc nghiệt: Những đợt giao mùa, độ ẩm cao trên 80% hoặc nhiệt độ chênh lệch ngày đêm quá lớn là thời điểm “vàng” để vi khuẩn Mycoplasma nhân lên mạnh mẽ.
Phác đồ điều trị bệnh hen gà chuẩn khoa học
Khi xác nhận đàn gà đã mắc bệnh, quy trình xử lý cần được thực hiện quyết liệt và đồng bộ theo các bước sau:
Bước 1: Vệ sinh và cách ly khẩn cấp
Tách ngay những con bị sưng mặt, khò khè nặng ra khu vực riêng. Tiến hành phun sát trùng toàn bộ chuồng trại với tần suất 1 lần/ngày trong suốt thời gian điều trị. Việc này giúp giảm áp lực mầm bệnh trong không khí và ngăn chặn sự lây lan chéo.
Bước 2: Sử dụng kháng sinh chuyên biệt
Vì Mycoplasma không có thành tế bào, các loại kháng sinh thuộc nhóm Beta-lactam (như Penicillin) sẽ hoàn toàn vô tác dụng. Thay vào đó, cần sử dụng các nhóm kháng sinh tác động vào quá trình tổng hợp protein của vi khuẩn:
- Tylosin hoặc Tilmicosin: Đây là những hoạt chất hàng đầu để tiêu diệt Mycoplasma.
- Doxycycline hoặc Oxytetracycline: Hiệu quả cao khi điều trị các triệu chứng liên quan đến viêm phổi.
- Enrofloxacin: Phổ kháng khuẩn rộng, giúp kiểm soát cả các vi khuẩn kế phát như E.coli.
Bước 3: Hỗ trợ phục hồi và tăng sức đề kháng
Thuốc kháng sinh chỉ tiêu diệt vi khuẩn, còn sức khỏe của con gà phụ thuộc vào việc bổ sung dinh dưỡng:
- Chất điện giải và Vitamin C: Giúp gà giải độc, hạ sốt và giảm stress.
- Men tiêu hóa: Phục hồi hệ vi sinh đường ruột sau khi dùng kháng sinh kéo dài.
- Bromhexine: Chất long đờm cực kỳ quan trọng giúp gà dễ thở hơn, hạn chế tình trạng gà chết do ngạt thở bởi dịch nhầy.
Chiến lược phòng ngừa bệnh hen gà bền vững
Phòng bệnh trong kỷ nguyên chăn nuôi hiện đại không chỉ dừng lại ở việc tiêm phòng mà phải là một hệ thống an toàn sinh học khép kín.
Quản lý con giống và tiêm chủng
Theo tìm hiểu của những người quan tâm đá gà rr88, bà con cần lựa chọn nguồn giống từ các trang trại ông bà, bố mẹ sạch bệnh (MG-free). Thực hiện nghiêm ngặt lịch tiêm vaccine phòng các bệnh hô hấp ngay từ giai đoạn gà con. Hiện nay đã có các loại vaccine thế hệ mới cho hiệu quả bảo hộ cao đối với cả Mycoplasma.
Tối ưu hóa hạ tầng chuồng trại
Chuồng nuôi cần được thiết kế đảm bảo “đông ấm, hè mát”. Hệ thống thông gió phải đủ mạnh để hút sạch khí độc nhưng không được tạo ra gió lùa trực tiếp vào đàn gà. Việc sử dụng đệm lót sinh học thế hệ mới cũng giúp xử lý mùi hôi và ức chế vi khuẩn có hại phát triển.
Dinh dưỡng và quản lý stress
Một con gà có hệ miễn dịch khỏe mạnh sẽ ít có nguy cơ phát bệnh dù có mầm bệnh trong môi trường. Hãy đảm bảo khẩu phần ăn cân đối, đầy đủ các acid amin thiết yếu. Đặc biệt, vào những thời điểm thời tiết thay đổi, cần chủ động bổ sung các chế phẩm tăng cường miễn dịch vào thức ăn hoặc nước uống.
Những sai lầm thường gặp khi điều trị hen gà
Trong quá trình tư vấn và hỗ trợ kỹ thuật, chúng tôi nhận thấy nhiều bà con vẫn mắc phải các lỗi sau:
- Dùng sai loại kháng sinh: Như đã nói, dùng các thuốc dòng Amoxicillin hay Ampicillin đơn thuần sẽ không có tác dụng với bệnh hen do Mycoplasma.
- Ngưng thuốc quá sớm: Khi thấy gà bớt khò khè sau 2 ngày, nhiều người dừng thuốc ngay. Điều này khiến vi khuẩn chưa bị tiêu diệt hết sẽ bùng phát trở lại mạnh mẽ hơn và gây ra hiện tượng kháng thuốc. Một liệu trình chuẩn cần kéo dài ít nhất 3-5 ngày.
- Quên sát trùng môi trường: Chỉ chú trọng đổ thuốc vào miệng gà mà quên rằng mầm bệnh vẫn nhan nhản trong không khí và chất độn chuồng.
- Không làm thông thoáng chuồng: Đóng kín cửa chuồng khi gà bệnh vì sợ gió lùa, nhưng chính việc này lại làm nồng độ khí độc tăng cao, khiến gà càng khó thở và chết nhanh hơn.
Bệnh hen gà là gì? Tóm lại, bệnh hen gà tuy phức tạp nhưng nếu bà con hiểu rõ cơ chế và áp dụng đúng phác đồ điều trị cũng như phòng bệnh, thiệt hại sẽ được giảm thiểu tối đa. Sự kiên trì và tỉ mỉ trong khâu chăm sóc chính là chìa khóa để duy trì một đàn gà khỏe mạnh và mang lại lợi nhuận cao.
