Ký sinh trùng đường máu ở gà là gì? Ký sinh trùng đường máu là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm và âm thầm nhất trong chăn nuôi gà, đặc biệt phổ biến tại các quốc gia có khí hậu nhiệt đới gió mùa. Bệnh không chỉ gây tổn thất lớn về mặt kinh tế mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe đàn gà, làm giảm năng suất sinh trưởng, sinh sản và có thể gây chết hàng loạt nếu không được kiểm soát kịp thời.
Khác với nhiều bệnh truyền nhiễm khác, ký sinh trùng đường máu thường khó phát hiện sớm do triệu chứng ban đầu không rõ ràng. Khi bệnh biểu hiện rõ thì tổn thương nội tạng và tình trạng thiếu máu đã tiến triển nặng. Vì vậy, việc hiểu đúng bản chất bệnh, con đường lây truyền, phương pháp điều trị cũng như xây dựng chương trình phòng bệnh chủ động đóng vai trò then chốt trong chăn nuôi gia cầm hiện đại.
Ký sinh trùng đường máu ở gà là gì?
Ký sinh trùng đường máu ở gà là nhóm bệnh do các loài nguyên sinh động vật (protozoa) ký sinh và phát triển trong máu hoặc các tế bào máu của gia cầm. Chúng xâm nhập vào cơ thể gà thông qua vết đốt của côn trùng hút máu, sau đó sinh sôi, phá hủy hồng cầu và gây ra tình trạng thiếu máu, rối loạn chức năng các cơ quan quan trọng.
Trong thực tế chăn nuôi, bệnh thường xuất hiện nhiều ở các mô hình nuôi thả vườn, bán chăn thả hoặc những khu vực có mật độ côn trùng cao. Ở Việt Nam và các nước Đông Nam Á, ký sinh trùng đường máu được xem là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây hao hụt đàn gà trong mùa mưa.
Các loài ký sinh trùng đường máu thường gặp ở gà bao gồm Leucocytozoon, Plasmodium, Haemoproteus và Trypanosoma. Trong đó, Leucocytozoon và Plasmodium được đánh giá là gây thiệt hại nghiêm trọng nhất do khả năng gây thiếu máu nặng, xuất huyết và tử vong cao.
Thời gian ủ bệnh trung bình dao động từ 7–12 ngày, tuy nhiên có thể ngắn hoặc dài hơn tùy vào loài ký sinh trùng, mật độ nhiễm và thể trạng của gà.
Các loại ký sinh trùng đường máu phổ biến ở gà
Leucocytozoon (L. caulleryi, L. sabrazesi)
Leucocytozoon là tác nhân gây bệnh phổ biến và nguy hiểm nhất trong nhóm ký sinh trùng đường máu ở gà tại khu vực Đông Nam Á. Bệnh được truyền chủ yếu qua ruồi đen (Simulium) và muỗi hút máu (Culicoides).
Nguồn tin từ XX88 chia sẻ:Sau khi xâm nhập, ký sinh trùng nhanh chóng nhân lên trong các tế bào gan và lách, sau đó phá hủy hồng cầu với tốc độ cao, gây thiếu máu tan huyết nghiêm trọng. Ở gà non, bệnh có thể diễn biến rất nhanh và dẫn đến chết đột ngột.
- Mào nhạt màu, thiếu máu nặng
- Thở gấp, há mồm thở
- Gà ủ rũ, bỏ ăn
- Tiêu chảy phân xanh
- Giảm mạnh sản lượng trứng
- Xuất huyết nội tạng và chết nhanh ở gà non
Plasmodium (P. gallinaceum, P. juxtanucleare)
Plasmodium là tác nhân gây bệnh tương tự như sốt rét ở người. Ký sinh trùng này được truyền qua muỗi và có khả năng tồn tại ở nhiều khu vực khí hậu khác nhau.
Plasmodium gallinaceum thường gặp ở châu Á, trong khi Plasmodium juxtanucleare có phân bố rộng hơn. Khi nhiễm bệnh, gà thường sốt cao, suy nhược và giảm khả năng sinh trưởng.
- Sốt cao, lông xù
- Mào tím tái
- Gan và lách sưng to
- Ăn kém, sụt cân nhanh
- Sản lượng trứng giảm rõ rệt
Haemoproteus
Haemoproteus là nhóm ký sinh trùng đường máu phổ biến ở chim nói chung. Ở gà, bệnh thường diễn biến âm thầm, ít biểu hiện rõ rệt nhưng có thể gây suy nhược kéo dài và giảm hiệu quả chăn nuôi.
- Thiếu máu nhẹ
- Gà chậm lớn
- Giảm vận động
- Sức đề kháng suy giảm
Con đường lây truyền và yếu tố nguy cơ
Những người tham gia ĐÁ GÀ XX88 cho biết: Tất cả các loại ký sinh trùng đường máu đều cần côn trùng hút máu làm vật chủ trung gian. Khi côn trùng mang mầm bệnh đốt gà, ký sinh trùng sẽ theo nước bọt xâm nhập vào máu, sau đó di chuyển đến gan, lách và các cơ quan khác để phát triển.
- Côn trùng hút máu nhiễm bệnh
- Ký sinh trùng xâm nhập máu gà
- Phát triển trong gan và lách
- Phá hủy hồng cầu
- Gà nhiễm trở thành nguồn lây mới
Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh
- Mùa mưa, độ ẩm cao
- Khu vực nhiều ao hồ, nước đọng
- Nuôi thả vườn không kiểm soát côn trùng
- Gà non từ 4–10 tuần tuổi
- Gà suy dinh dưỡng, stress
Chẩn đoán và bệnh tích
Dấu hiệu lâm sàng
- Mào nhạt hoặc tím tái
- Gà đứng tụm, ít vận động
- Khó thở, thở nhanh
- Tiêu chảy phân xanh hoặc trắng
- Giảm đẻ từ 30–50%
Bệnh tích khi mổ khám
- Gan và lách sưng to
- Xuất huyết dưới da
- Thận sẫm màu
- Máu loãng, nhạt
- Dịch tích trong khoang bụng
Nguyên tắc điều trị ký sinh trùng đường máu ở gà
Điều trị cần kết hợp giữa thuốc đặc hiệu, chăm sóc hỗ trợ và cải thiện điều kiện chăn nuôi. Việc điều trị sớm giúp giảm tỷ lệ chết và rút ngắn thời gian hồi phục.
Điều trị hỗ trợ
- Bổ sung vitamin B12 và acid folic
- Bổ sung sắt và khoáng vi lượng
- Vitamin C tăng miễn dịch
- Nâng protein khẩu phần lên 18–20%
Biện pháp phòng ngừa bền vững
Phòng bệnh là chiến lược hiệu quả và tiết kiệm chi phí nhất. Kiểm soát côn trùng truyền bệnh, nâng cao sức đề kháng và quản lý đàn khoa học là nền tảng để hạn chế ký sinh trùng đường máu.
- Vệ sinh chuồng trại khô ráo
- Loại bỏ nước đọng quanh khu nuôi
- Lắp lưới chắn côn trùng
- Không nuôi mật độ quá cao
- Bổ sung vitamin định kỳ
Ký sinh trùng đường máu ở gà là mối đe dọa nghiêm trọng nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu người chăn nuôi nắm vững kiến thức ký sinh trùng đường máu ở gà là gì, phát hiện sớm và áp dụng biện pháp phòng bệnh chủ động. Việc đầu tư vào quản lý môi trường, dinh dưỡng và sức đề kháng đàn gà sẽ mang lại hiệu quả lâu dài, bền vững hơn nhiều so với việc chỉ tập trung điều trị khi bệnh đã bùng phát.
